Hoe maak ik een gaatjescamera?


1)Benodigheden voor de camera:

1a) Voor een eenvoudige camera:
Schoendoos (zonder gaten)
Naainaald
Plakband(gewone scotch en zwart elektrisch isolatieplakband)
Lat en potlood
Schaar
1b) Voor een betere camera:
Zoals in 1a) plus:
Een stuk dikke aluminiumfolie: Heel goed bruikbaar zijn vlotjes van dierenvoeding, de bodems van pizza's of assenbakken van bv. McDonald.
Een Stanleymes en fijn schuurpapier
1c) Voor een "super de luxe" camera:
Matzwart papier of matzwarte verf (sproeidoos)

2)Benodigheden voor de Doka:
Fotopapier (liefst "RC" = resin coated), geen barietpapier! "Multigrade" maag, maar moet niet. Bij "gewoon" papier kies het beste gradatie 2 of 2 1/2. Ideaal is een formaat tussen 18 x 24 cm (± 7 x 9,5 duim) en 20 x 30 cm (± 7,9 x 11,8 duim) (de meest gebruikte papierformaten) Schalen: Fotoschalen, grote tupperwaredozen, emmers, platte bloempotten (of alles andere als het maar waterdicht is)
Chemicaliën: Ontwikkelaar, fixeerbad, water, azijn, een trechter, lege flessen.
Dokalamp (geelgroen of rood), een stuk plat glas (overschot vensterglas van een do-it-yourself winkel?) half zo groot als het fotopapier of groter en een chrono, een gewoon kantoorlamp met een 40 of 60 watt peertje of een echte vergroter. Fototangen, een spons of een ruitenwisser en wasknijpers.
3)Het maken van de camera:
3.1) Binnenkant:

1.Trek met lat en potlood twee diagonale lijnen op het deksel van de schoendoos of in de doos zelfs om de ideale positie voor het gaatje te bepalen (het is eender, waar: op de deksel of in de doos, maar het is gewoon eenvoudiger tekenen en knippen in de deksel)

2.Voor een eenvoudige camera prik met de naald een klein gaatje in het kruispunt van de twee lijnen

Nadeel van deze methode is dat de randen van het gaatje "uitgeraffeld" zijn en daardoor het foto aan scherpte verliest.

3.Voor een betere camera snijd in het kruispunt van de twee lijnen met een Stanleymes een klein vierkant van ± 1 x 1 cm uit


4.Leg daarvoor de deksel (of de doos) op een dikke lag krantenpapier, een houten plank of iets gelijkwaardigs om inkervingen in het tafelblad te voorkomen !!!
5.Snij het aluminium op ca. 3 x 3 cm en prik met de naald een fijn gaatje meer of min in het midden. Indien nodig, maak het glad met fijn schuurpapier. Controle: Houd het tegen het licht, het gaatje moet moei rond zijn.
6.Plak het stuk aluminium met zwart plakband binnenin de doos (of het deksel). Let op dat a) het gaatje in het aluminium door het gat in de doos "kijken" kan en b) het gaatje niet door het plakband dichtgeplakt wordt.

7.Voor een “super de luxe” camera: beplak de binnenkant van doos en deksel met matzwart papier of sproei ze in met matzwarte lak.
8.Indien het een camera voor meervoudig gebruik is: plak een strook plakband in de doos (of deksel) waarop dan met een andere strook plakband het negatief bevestigd word (zie tekening) of twee stroken dubbelscotch (zie foto) zodat bij het uithalen de doos niet beschadigd wordt


3.2)Buitenkant:
1.Plak rond de opening van het gaatjes stroken plakband voor een goede werking van de “sluiter”.
2.Indien het een camera voor meervoudig gebruik is beplak de buitenkant met transparante zelfklevende folie om alles regenwaterdicht te maken.
3.3)De “sluiter”:
Deze bestaat uit een strook zwart elektrisch isolatieplakband die op een kant ± 1 cm dubbel gevouwen is.
Indien de buitenkant van de camera met zelfklevende folie beplakt is kan de sluiter weggenomen worden zonder de camera te beschadigen. Naar het trekken van het foto wordt de sluiter gewoon weer op zijn oude plek geplakt.

3.4) De complete camera:

4)Een foto maken:
4.1)De camera op lichtdichtheid testen:

Laat de cursisten in de doka (bij geelgroen of rood licht) hun naam op een klein stuk fotopapier schrijven (om achteraf de defecte doos te identificeren) en plak het met de glanzende kant richting gaatje in de camera. Dan laat ze alle kanten en mogelijke plekken waar licht binnen dringen kan met zwart plakband afplakken en maak een korte wandeling aan de verse lucht met de cursisten en de cameras.
Ontwikkel de stroken fotopapier: Indien ze wit blijven is alles in orde. Indien ze grijs worden of zelf zwart, is de doos niet lichtdicht!!! Indien gewenst of nodig, controleer de doos (houd ze tegen het licht) en herhaal 4.1)
4.2)Het “ECHTE” foto:
Met een normale gaatjescamera voor beginners is het praktisch onmogelijk de exacte belichtingstijd te bestemmen, maar dit is ook niet nodig (zie 5: Ontwikkeling) Een goede belichtingstijd hangt af van het weer, de grote van het gaatje, de afmetingen van de doos etc. Een goede start voor Middeleuropa is 10 - 20 seconden.
Werkwijze: Bij deze relatief lange belichtingstijd plaats de camera op een stevige ondergrond, bij veel wind zet een drankblik, een schoen of iets anders op de camera.
Trek -zonder de camera te bewegen- het zwarte plakband dat als sluiter dient af en plak het na 10-20 seconden terug op de oude plaats op het gaatje.
5)De doka:
Elk (klas)lokaal dat compleet verdonkerd worden kan is geschikt.
De geelgroene of rode lamp mag de hele tijd blijven branden.
Knip het fotopapier in twee meer of min gelijk grote stukken. Markeer het papier met kleine letters aan de rand van de achterkant met de naam van de cursist en plak het in de doos.
Trek een foto.
6)Ontwikkeling:
6.1)Chemicaliën:

Papierontwikkelaar (liefst vloeibaar) en fixeerbad, ook vloeibaar. Lees aandachtig de bijsluiter, speciaal betr. eventuele allergische reacties.
Normaal worden deze producten 1:9 met leidingwater verdund en zijn dan klaar voor gebruik. De verwijltijd in de baden staat op de verpakking of de bijsluiter vermeld.
Stop-bad: Indien een ontwikkeld foto uit de basische ontwikkelaar direct in het zure fixeerbad gelegd wordt, word deze gecontamineerd. Daarom wordt het foto tussen de ontwikkelaar en het fixeerbad kort in een stop-bad gedompeld. Dit kan water zijn, beter is water met een scheut azijn om de base van de ontwikkelaar te neutraliseren.
Eindwatering: na het fixeren wordt het foto voor 5-10 minuten in een emmer (of iets gelijkaardigs) met water gedompeld. (Op het volgende foto staan van links na recht de vergroter en de schalen voor ontwikkelaar, stop-bad, fixeerbad en eindwatering)

6.2)Werkwijze:
Ontwikkel het belichte papier, fixeer en spoel. Gebruik altijd fototangen: een voor elk bad. (Waarschuwing: Sommige mensen zijn allergisch tegen ontwikkelaars !!!)
Dan verwijder zachtjes met de spons of de ruitenwisser de overschot water en laat het foto aan de wasknijpers drogen. (Naargelang de papierkwaliteit 10 tot 30 minuten, als de oppervlakte geen waterdruppels of blaasjes meer vertoond is het genoeg)
Nota: Voor de teststroken na 4.1) en 6.3) is eindwatering en drogen natuurlijk niet nodig.
Het resultaat is een negatief! Naargelang de camera (grote van het gaatje, afstand gaatje - fotopapier, het weer, de belichtingstijd etc) kan dit van licht- tot donkergrijs zijn. Van dit negatief moeten wij een positief maken zoals van een “echte” film. Professionele labs doen dit mit een heleboel electroniek om de ideale belichtingstijd te bestemmen, wij doen het met een teststrook.
6.3)Hoe een teststrook maken:
Leg een smalle strook fotopapier met de glanzende kant naar boven op tafel, daarop het negatief met de glanzende kant naar beneden en daarop de glazen ruit.
Schakel het witte licht aan (kantoorlamp of vergroter) en zet de chrono in gang. Alle tien seconden schuif je een stuk lichtdicht karton (of de doos van het fotopapier) verder over het negatief zo dat het eerste gedeelte 10 seconden licht krijgt en het laatste 60 seconden.

Doe het witte licht uit, ontwikkel en fixeer. (Eindwatering niet nodig)
Doe het witte licht terug aan en bekijk met welke belichtingstijd het beste resultaat bereikt wordt.
6.4)Het maken van de "goede" foto:
Dan het witte licht weer uitschakelen, een blad fotopapier van de zelfde grote als het negatief met de blinkende kant onder het negatief leggen en met de gekozen tijd belichten.
Deze keer wel eindwateren en drogen en voilà.
7)Indien gedaan:
Giet het stop-bad en het water van de eindwatering in de WC of gootsteen.
Vul de ontwikkelaar en het fixeerbad in de lege flessen. Indien je binnenkort nog een andere cursus wil geven, bewaar ze. (Verdunde ontwikkelaar is nog voor een tot twee weken bruikbaar). Anders breng ze naar het containerpark.
Spoel de lege schalen en reinig ze grondig: De chemicaliën kunnen lelijke bruine vlekken geven. Let ook op je kleding. Druppels gaan praktisch niet meer uit!
*
*
*
Elke laatste zaterdag van April wordt de Wereldwijde Pinhole Photografie Dag gevierd.
Ga eens kijken op

WPPD